Η αρθρίτιδα του γόνατος δεν επηρεάζει πάντοτε ολόκληρη την άρθρωση. Σε αρκετούς ασθενείς η φθορά εντοπίζεται κυρίως στην εσωτερική πλευρά του γόνατος και, σπανιότερα, στην εξωτερική. Όταν τα υπόλοιπα τμήματα της άρθρωσης διατηρούνται σε καλή κατάσταση, δεν είναι απαραίτητο να αντικατασταθεί ολόκληρο το γόνατο. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εφαρμοστεί η μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική γόνατος, γνωστή και ως μερική αρθροπλαστική (Unicompartmental Knee Arthroplasty – UKA).
Πρόκειται για μια επέμβαση κατά την οποία αντικαθίσταται μόνο το τμήμα της άρθρωσης που έχει υποστεί σημαντική φθορά. Το υπόλοιπο γόνατο, μαζί με τους φυσικούς συνδέσμους και τις υγιείς αρθρικές επιφάνειες, διατηρείται.
Στη χειρουργική μου πρακτική, η επιλογή μεταξύ μονοδιαμερισματικής και ολικής αρθροπλαστικής γόνατος γίνεται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε γόνατος. Στόχος δεν είναι να πραγματοποιηθεί η μικρότερη δυνατή επέμβαση, αλλά εκείνη που αντιμετωπίζει σωστά το πρόβλημα και προσφέρει τις καλύτερες προϋποθέσεις για ένα αξιόπιστο αποτέλεσμα.
Τι είναι η μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική;
Το γόνατο αποτελείται από τρία βασικά διαμερίσματα: το έσω, το έξω και την επιγονατιδομηριαία άρθρωση.
Η οστεοαρθρίτιδα μπορεί να προσβάλει ένα ή περισσότερα από αυτά. Όταν η φθορά περιορίζεται σε ένα μόνο διαμέρισμα, συνήθως στο έσω, υπάρχει η δυνατότητα αντικατάστασης μόνο των κατεστραμμένων αρθρικών επιφανειών.
Κατά τη μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική τοποθετούνται ειδικά εμφυτεύματα στο μηριαίο οστό και στην κνήμη, με ένα ένθετο πολυαιθυλενίου ανάμεσά τους. Τα εμφυτεύματα αναλαμβάνουν τη λειτουργία των φθαρμένων επιφανειών, επιτρέποντας την ομαλή κίνηση της άρθρωσης.
Η βασική διαφορά από την ολική αρθροπλαστική είναι ότι διατηρείται μεγαλύτερο μέρος της φυσιολογικής ανατομίας του γόνατος.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μετεγχειρητική λειτουργία, καθώς πολλοί ασθενείς αισθάνονται ότι το γόνατό τους κινείται με πιο φυσικό τρόπο.
Πότε ενδείκνυται η μερική αρθροπλαστική γόνατος;
Η μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική αποτελεί καλή επιλογή όταν η οστεοαρθρίτιδα είναι προχωρημένη αλλά περιορίζεται σε ένα διαμέρισμα της άρθρωσης.
Ο ασθενής συνήθως περιγράφει πόνο στην εσωτερική ή στην εξωτερική πλευρά του γόνατος, ο οποίος επιδεινώνεται με τη βάδιση, την ορθοστασία και τις καθημερινές δραστηριότητες.
Η απόφαση για την επέμβαση δεν βασίζεται μόνο στην ακτινογραφία. Εξετάζονται η εντόπιση του πόνου, η κινητικότητα, η σταθερότητα του γόνατος, ο βαθμός της παραμόρφωσης και η κατάσταση των υπόλοιπων αρθρικών επιφανειών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η λειτουργικότητα των συνδέσμων, κυρίως του πρόσθιου χιαστού. Η ανεπάρκειά του απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση και μπορεί να επηρεάσει την επιλογή του εμφυτεύματος ή της επέμβασης.
Η ηλικία ή το σωματικό βάρος, από μόνα τους, δεν αποτελούν πάντοτε απόλυτους λόγους αποκλεισμού. Κάθε περίπτωση αξιολογείται ξεχωριστά.
Αντίθετα, όταν η αρθρίτιδα επεκτείνεται σημαντικά και στα υπόλοιπα διαμερίσματα, υπάρχει έντονη δυσκαμψία ή σημαντική αστάθεια, η ολική αρθροπλαστική μπορεί να αποτελεί καταλληλότερη λύση.
Ρομποτική μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική με το σύστημα MAKO
Η μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική απαιτεί ιδιαίτερη ακρίβεια. Επειδή διατηρούνται οι φυσικοί σύνδεσμοι και τα υπόλοιπα τμήματα του γόνατος, η θέση των εμφυτευμάτων και η ισορροπία της άρθρωσης πρέπει να προσαρμόζονται με προσοχή στην ανατομία του ασθενούς.
Το ρομποτικό σύστημα MAKO επιτρέπει τον εξατομικευμένο σχεδιασμό της επέμβασης με βάση μια τρισδιάστατη απεικόνιση του γόνατος, η οποία δημιουργείται από προεγχειρητική αξονική τομογραφία.
Πριν από το χειρουργείο μελετώνται η ανατομία, η έκταση της φθοράς και η προβλεπόμενη θέση των εμφυτευμάτων.
Κατά τη διάρκεια της επέμβασης, ο σχεδιασμός μπορεί να προσαρμοστεί σύμφωνα με τα πραγματικά διεγχειρητικά δεδομένα, όπως η τάση των συνδέσμων και τα διαστήματα της άρθρωσης κατά την κίνηση.
Ο ρομποτικός βραχίονας βοηθά τον χειρουργό να πραγματοποιήσει την προετοιμασία των οστικών επιφανειών μέσα στα όρια που έχουν καθοριστεί.
Το ρομπότ δεν πραγματοποιεί αυτόνομα την επέμβαση. Ο χειρουργός έχει τον έλεγχο σε κάθε στάδιο και λαμβάνει όλες τις αποφάσεις.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα της ρομποτικής υποβοήθησης είναι η δυνατότητα ακριβούς και αναπαραγώγιμης εφαρμογής του χειρουργικού σχεδιασμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαλείφονται οι επιπλοκές ή ότι κάθε ασθενής θα έχει καλύτερο μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα. Η σωστή ένδειξη και η χειρουργική τεχνική παραμένουν καθοριστικές.
Ποια είναι τα πλεονεκτήματα σε σχέση με την ολική αρθροπλαστική;
Σε έναν ασθενή με αρθρίτιδα περιορισμένη σε ένα διαμέρισμα, η μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική μπορεί να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα.
Καταρχάς, διατηρείται περισσότερο φυσιολογικό οστό και δεν αντικαθίστανται οι υγιείς αρθρικές επιφάνειες. Παράλληλα, διατηρούνται οι χιαστοί σύνδεσμοι, εφόσον είναι λειτουργικοί.
Η χειρουργική επέμβαση είναι συνήθως λιγότερο εκτεταμένη από την ολική αρθροπλαστική, με μικρότερη απώλεια αίματος και συχνά λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο.
Η κινητοποίηση γίνεται γρήγορα και η αποκατάσταση είναι συνήθως ευκολότερη, ιδιαίτερα κατά τις πρώτες εβδομάδες.
Ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι αρκετοί ασθενείς αναφέρουν πιο φυσική αίσθηση κατά τη βάδιση και την κίνηση του γόνατος.
Ωστόσο, η μονοδιαμερισματική δεν είναι καλύτερη επιλογή για όλους. Σε σύγκριση με την ολική αρθροπλαστική, μπορεί να παρουσιάζει μεγαλύτερη πιθανότητα μελλοντικής αναθεώρησης σε ορισμένες ομάδες ασθενών.
Επίσης, υπάρχει το ενδεχόμενο η αρθρίτιδα να εξελιχθεί στα διαμερίσματα που έχουν διατηρηθεί.
Για τον λόγο αυτό η σωστή επιλογή του ασθενούς έχει μεγαλύτερη σημασία από το μέγεθος της επέμβασης.
Πώς πραγματοποιείται η επέμβαση;
Η επέμβαση γίνεται συνήθως με περιοχική ή γενική αναισθησία, ανάλογα με τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.
Μέσα από μια τομή στην πρόσθια επιφάνεια του γόνατος αποκτάται πρόσβαση στο διαμέρισμα που έχει υποστεί φθορά.
Αρχικά επιβεβαιώνεται η κατάσταση των υπόλοιπων αρθρικών επιφανειών και των συνδέσμων. Στη συνέχεια πραγματοποιείται η προετοιμασία των οστικών επιφανειών και η τοποθέτηση των εμφυτευμάτων.
Στη ρομποτικά υποβοηθούμενη επέμβαση χρησιμοποιείται ο εξατομικευμένος σχεδιασμός MAKO, με δυνατότητα διεγχειρητικών προσαρμογών.
Πριν από την ολοκλήρωση ελέγχονται η σταθερότητα, η κινητικότητα και η λειτουργία της άρθρωσης.
Εφόσον κατά τον χειρουργικό έλεγχο διαπιστωθεί ότι η μονοδιαμερισματική δεν αποτελεί ασφαλή ή κατάλληλη επιλογή, μπορεί να χρειαστεί ολική αρθροπλαστική, σύμφωνα με τον προεγχειρητικό σχεδιασμό και τη συγκατάθεση του ασθενούς.
Αποκατάσταση μετά τη μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική
Η γρήγορη κινητοποίηση αποτελεί βασικό μέρος της μετεγχειρητικής φροντίδας. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο ασθενής μπορεί να σηκωθεί και να βαδίσει την ίδια ημέρα της επέμβασης, με πλήρη φόρτιση του χειρουργημένου σκέλους, εφόσον δεν υπάρχει ιδιαίτερος περιορισμός.
Η νοσηλεία είναι συνήθως σύντομη. Ανάλογα με τη γενική κατάσταση, την κινητοποίηση και τον έλεγχο του πόνου, η έξοδος μπορεί να πραγματοποιηθεί την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Τις πρώτες ημέρες χρησιμοποιούνται συνήθως βακτηρίες για μεγαλύτερη ασφάλεια και άνεση.
Η φυσικοθεραπεία επικεντρώνεται στην ανάκτηση της έκτασης και της κάμψης, στην ενδυνάμωση του τετρακεφάλου και στην αποκατάσταση ενός φυσιολογικού προτύπου βάδισης.
Οι περισσότεροι ασθενείς επανέρχονται σταδιακά στις καθημερινές δραστηριότητές τους μέσα στις πρώτες εβδομάδες. Η επιστροφή στην εργασία, στην οδήγηση και στην άσκηση εξαρτάται από την πορεία της αποκατάστασης και τις απαιτήσεις κάθε δραστηριότητας.
Η γρήγορη έξοδος από το νοσοκομείο δεν σημαίνει ότι η επούλωση έχει ολοκληρωθεί. Το γόνατο χρειάζεται χρόνο για να υποχωρήσει το οίδημα, να ανακτηθεί η μυϊκή δύναμη και να επανέλθει η πλήρης λειτουργικότητα.
Πόσο διαρκεί μια μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική;
Τα σύγχρονα εμφυτεύματα μπορούν να παρουσιάζουν πολύ καλή μακροχρόνια επιβίωση όταν χρησιμοποιούνται στη σωστή ένδειξη.
Η διάρκεια ζωής μιας μονοδιαμερισματικής αρθροπλαστικής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: την αρχική κατάσταση της άρθρωσης, την επιλογή του ασθενούς, τη θέση των εμφυτευμάτων, τη χειρουργική τεχνική και τις μηχανικές απαιτήσεις που δέχεται το γόνατο.
Μια πιθανή αιτία μελλοντικής επανεπέμβασης είναι η εξέλιξη της αρθρίτιδας στα υπόλοιπα διαμερίσματα. Άλλες αιτίες μπορεί να είναι η χαλάρωση ή η φθορά των εμφυτευμάτων, ο επίμονος πόνος και, σπανιότερα, η λοίμωξη.
Η μετατροπή μιας μονοδιαμερισματικής σε ολική αρθροπλαστική είναι εφικτή, αλλά αποτελεί επέμβαση αναθεώρησης και δεν πρέπει να θεωρείται πάντοτε απλή.
Μονοδιαμερισματική ή ολική αρθροπλαστική: Ποια είναι η σωστή επιλογή;
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη ερώτηση.
Η απάντηση δεν εξαρτάται μόνο από την ηλικία του ασθενούς ούτε από το πόσο έντονος είναι ο πόνος.
Εάν η αρθρίτιδα περιορίζεται πραγματικά σε ένα διαμέρισμα και το υπόλοιπο γόνατο λειτουργεί σωστά, η μονοδιαμερισματική μπορεί να αποτελέσει μια εξαιρετική επιλογή.
Όταν όμως η φθορά είναι εκτεταμένη, η ολική αρθροπλαστική προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της νόσου.
Στην καθημερινή κλινική πράξη υπάρχουν και οριακές περιπτώσεις, στις οποίες η απόφαση απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση των ακτινογραφιών υπό φόρτιση, της παραμόρφωσης, της σταθερότητας και των προσδοκιών του ασθενούς.
Η σωστή επέμβαση δεν είναι απαραίτητα η λιγότερο επεμβατική. Είναι αυτή που ταιριάζει καλύτερα στο συγκεκριμένο γόνατο.
Μονοδιαμερισματική Αρθροπλαστική Γόνατος MAKOⓇ
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη μονοδιαμερισματική επέμβαση αρθροπλαστικής γόνατος MAKOⓇ μπορείτε να επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα την εταιρίας.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί να είναι, εφόσον πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις. Η ηλικία δεν αποτελεί από μόνη της απόλυτο κριτήριο αποκλεισμού. Στους νεότερους και περισσότερο δραστήριους ασθενείς πρέπει να συνεκτιμώνται οι λειτουργικές απαιτήσεις και η πιθανότητα μελλοντικής αναθεώρησης.
Το αυξημένο σωματικό βάρος δεν αποκλείει αυτόματα την επέμβαση. Αξιολογούνται ο βαθμός της παχυσαρκίας, η κατάσταση του γόνατος, η σταθερότητα, οι συνοδές παθήσεις και οι μηχανικές απαιτήσεις της άρθρωσης.
Όχι. Η μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική μπορεί να πραγματοποιηθεί και με συμβατική τεχνική. Το MAKO αποτελεί εργαλείο υποβοήθησης του χειρουργού, με δυνατότητα εξατομικευμένου σχεδιασμού και ακριβούς εκτέλεσης.
Συνήθως η βάδιση αρχίζει την ημέρα της επέμβασης, με βοήθημα όπου χρειάζεται. Η πλήρης φόρτιση επιτρέπεται στις περισσότερες περιπτώσεις, σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού.
Ναι. Εάν η αρθρίτιδα προχωρήσει στα υπόλοιπα διαμερίσματα ή παρουσιαστεί πρόβλημα με τα εμφυτεύματα, μπορεί να απαιτηθεί αναθεώρηση και μετατροπή σε ολική αρθροπλαστική.
Πολλοί ασθενείς περιγράφουν πιο φυσική αίσθηση, καθώς διατηρούνται τα υγιή τμήματα της άρθρωσης και οι φυσικοί σύνδεσμοι. Αυτό όμως δεν αποτελεί εγγυημένο αποτέλεσμα για κάθε ασθενή.
Εξειδικευμένη αξιολόγηση για αρθροπλαστική γόνατος
Ο Κωνσταντίνος Σαράντος, MD, FRCS, είναι ορθοπαιδικός χειρουργός με εξειδίκευση στις αρθροπλαστικές ισχίου και γόνατος, εμπειρία στο βρετανικό σύστημα NHS και εκπαίδευση στη ρομποτικά υποβοηθούμενη χειρουργική MAKO.
Η αξιολόγηση κάθε ασθενούς περιλαμβάνει κλινική εξέταση, μελέτη των απεικονιστικών εξετάσεων και συζήτηση των διαθέσιμων θεραπευτικών επιλογών.
Όταν η φθορά περιορίζεται σε ένα διαμέρισμα του γόνατος, εξετάζεται η δυνατότητα μονοδιαμερισματικής αρθροπλαστικής, συμβατικής ή ρομποτικά υποβοηθούμενης, ανάλογα με τις ανάγκες της συγκεκριμένης περίπτωσης.
Για να διαπιστωθεί εάν η μερική αρθροπλαστική είναι κατάλληλη επιλογή, απαιτείται εξατομικευμένη ορθοπαιδική αξιολόγηση.
Βιβλιογραφία – References
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Unicompartmental (Partial) Knee Replacement. OrthoInfo. Διαθέσιμο στο: https://www.orthoinfo.org/bodypart/kneelower-leg/unicompartmental-knee-replacement/
- Rajani AM, Shyam A. Modern Perspectives on Unicompartmental Knee Arthroplasty: An Editorial Review. Journal of Orthopaedic Case Reports. 2025;15(9):1–6. doi: 10.13107/jocr.2025.v15.i09.5992.
- Bell SW, Anthony I, Jones B, MacLean A, Rowe P, Blyth M. Improved Accuracy of Component Positioning with Robotic-Assisted Unicompartmental Knee Arthroplasty: Data from a Prospective, Randomized Controlled Study. The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume. 2016;98(8):627–635. doi: 10.2106/JBJS.15.00664.
- Banger M, Doonan J, Rowe P, Jones B, MacLean A, Blyth MJB. Robotic arm-assisted versus conventional medial unicompartmental knee arthroplasty: five-year clinical outcomes of a randomized controlled trial. The Bone & Joint Journal. 2021;103-B(6):1088–1095. doi: 10.1302/0301-620X.103B6.BJJ-2020-1355.R2.
- Zhang J, Ng N, Scott CEH, et al. Robotic arm-assisted versus manual unicompartmental knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis of the MAKO robotic system. The Bone & Joint Journal. 2022;104-B(5):541–548. doi: 10.1302/0301-620X.104B5.BJJ-2021-1506.R1.
- Bayoumi T, Kleeblad LJ, Borus TA, et al. Ten-Year Survivorship and Patient Satisfaction Following Robotic-Arm-Assisted Medial Unicompartmental Knee Arthroplasty: A Prospective Multicenter Study. The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume. 2023;105(12):933–942. doi: 10.2106/JBJS.22.01104.
